Polecˇmy:   Portal od Katowic   Žlˇnskř Wojewˇdztwo   UopolÚ polski | deutsch | english | Ŕesky | schlńsch
Wroc│aw Dolny Žl▒sk

    << Nazod

Plac:
po˙o┐y˝ř:
51░ 07' N
17░ 02' E
morsko wy┐.:
111 m v. m.
pa˝stwo:
Polska
wojewˇdztwo:
DolnoÂlˇnskř
wto rzˇ˝d╝i:
mjejsko rada

Obszar a lud╝e:
obszar:
292,9 km2
mjeszka˝cy:
635.200 (2006)
gynstoÂ:
2181 os./km2

Rzˇndy:
prezydynt:
Rafo˙ Dutkewicz
kerˇnkowy tel.:
(+48) 71
posztowy kod:
50-041 do 54-612
Tabulki autˇw:
DW

DČYĐ
Wroc│aw
Fot. SXC

ŽLËNSKO WROC┌OW
Witˇmy we Wroc˙awju! Wroc˙ow - historyczno metropolijo od Žlˇnska, jedno s nojstarszych a nojsrogszych mjast we Polsce. Wroc˙ow mo plac po obu strˇnach strzodkowř Odry, na Žlˇnskřj Đi┐ce, we Dolnym Žlˇnsku. Wroc˙ow osto˙ za˙o┐ˇny we IX/X wjeku, bezma bez Czechˇw, we gra˝icach rzˇndˇw kerych snojdowo˙ Âe wˇwczos co˙ke Žlˇnsko. Prowa mjejskÚ otrzimo˙ Wroc˙ow we 1. tajle XIII wjeka. Wroc˙ow je metropolijˇm od wojewˇdztwa dolnoÂlˇnskřgo, mjastym podle prowa powjotu (Wroc˙awskř grodskř powjot) oroz Âed╝ibˇm wroc˙awskřgo rzˇndu ╝ymskřgo powjotu, kery mo okolÚ do kupy 9 gminˇw.

Wroc˙ow d╝eli Âe admi˝istracyj˝ř na oÂedlo, kere sˇm do mjasta jednostkˇm pomoc˝iczˇm. Kedy mjasto sk˙odo˙o Âe s pjy˝Šu d╝el˝ic: PÂř Pole, ŽrˇdmjeŠe, Starř Mjasto, Krziki, Fabryczno. Uˇne d╝el˝ice teroski ˝ř majˇm swojř osobowoŠi, sˇm ale jeszcze kryteryjˇm orga˝izacyje od roztomajtych urzindˇw a insztytucyje.

INFORMACYJE UO WROC┌AWJU
Historyjo od Wroc˙awja Wroc˙ow je po roz pjyrszy wsmjankowˇny do porzˇndku we roku 1000 skuli za˙o┐y˝o biskupstwa, nale osad˝ictwo na Ostrowje Tˇmskym bˇ˙o co nojmy˝i 150 lot wcze½ř. Od kˇ˝ca X wjeka snojdowo˙o Âe pod rzˇndym Pjastˇw. We 1035 roku, we okreÂe tzw. Reakcyji Poga˝skřj, strzˇd˙a informujˇm o budowje Âwjˇnty˝e poga˝skřj we mjeŠe. We XIII wjeka dokˇnano lokacyje mjasta podle prowa magdeburskřgo, we 1335 mjasto przesz˙o pod rzˇndy krˇlˇw Czechˇw, potym (po krˇtkym epizod╝e panowa˝o mad╝arskřgo) do kupy s Czeskˇm Korˇnˇm osta˙o prziklˇdzˇne do Habsburskřj Monarchije. Do kupy sÚ srogszˇm tajlˇm Žlˇnska Wroc˙ow osta˙ we 1741 r. zdobyty bez Prusˇw, skuli czÚgo we lotach 1741-1918 oficyjalne mjano mjasta brzmjo˙o Krˇlewskř Metropolitalne a Rezydyncyjalne Mjasto Wroc˙ow (mjym. Kˇnigliche Haupt und Residenzstadt Breslau), w lotach 1918-45 (po listopadowyj rewolucyje) Metropolitalne Mjasto Wroc˙ow (Hauptstadt Breslau). We 1945 mjasto osta˙o og˙oszˇne twjerdzˇm a zbulˇne we czaÂe walk mjyndzy Armjˇm Czerwˇnˇm a Wehrmachtym. Po II woj˝ř Âwjatowř Wroc˙ow podle decyzyje poczdamskřj konferyncyje osto˙ przipojˇny ku Polsce.

Dynkmale od Wroc˙awja Wroc˙ow mimo z˝iszczy˝ wojynnych (70% budynkˇw) zachowo˙ wjela budowle abo w sta˝ř oryginalnym, abo odrestaurowanych, abo odbudowanych po woj˝ř. Do wyrˇ┐˝ajˇncych Âe nalř┐ˇm: gotyckř ratusz na Rynku, gotyckř koŠo˙y: katedra pod wezwa˝ym Âw. Jana ChrzŠiŠela na OstrowjÚ Tˇmskym (przi ˝i barokowo Elektorsko Kaplica podle projektu Fischera von Erlacha), Žw. Krzi┐a, NMP na Pjosku; barokowo skupina gˇwnych budynkˇw U˝iwersytetu Wroc˙awskřgo s Leopoldinowˇm Aulˇm; neogotyckř budynek Dworca Gˇwnygo; moder˝istyczne: Hala StuleŠo (proj. Max Berg), dˇm handlowy zaprojÚktowany bez Ericha Mendelsohna, budynki wystawy "Mjeszka˝e a Plac Roboty" (m.in. dˇm projÚkta Hansa Scharouna). POza tym we mjeŠe zachowo˙o Âe o╝ym tyÂyncy dynkmalowych czynszowych kamjy˝ic, kere samorzˇnd staro Âe w ramach szpecyjalnych rewitalizacyjnych programˇw odnawjoŠ. je to nojsrogszo třgo typu skupina dynkmalowřgo budow˝ictwa na obÚcnym tÚry˝ř Polski. Te kamjy˝ice prezyntujˇm style od baroka bez klasycysmus, historysmus, secesyjo a┐ po moder˝ismus. Moc kamjy˝ic prezyntuje wysokř walory architekto˝iczne a estetyczne.

Gospodarzi˝ř We Wroc˙awju produkowane sˇm autobusy, cugi, sprzint do dˇm, Ârodki chymiczne a elektro˝ika. Od poru lot dynamicz˝ř rozwijo Âe sektor IT (uoprogramowa˝ř wewnyntrzne do firmˇw, oprogramowa˝ř na zamˇwjy˝ř), ty┐ wjela zagra˝icznych firmˇw np. WAGO Elwag, Siemens, LG (LG Philips + 6 podwykonawcˇw + LG Electronics), Volvo, HP, Google, Opera Software, QAD, Bombardjer Transportatjon, Whirpool, 3M, Bosch, Wabco, Fagor, Toshiba, TietoEnator etc.). Siemens akurat przekludzo swojř cyntra programistyczne do Wroc˙awja. Swojř Âed╝iby majˇm sam nastympujˇnce banki: BZ WBK, Lukas Bank, AIG Bank, Eurobank, Santander Consumer Bank (downy PTF Bank), Bank Wspˇ│pracy Ojropyjskřj a cyntra finansowo-kÂyngowe: Volvo, HP, KPIT Cummins, UPS, GE Money Bank, Credit Suisse. We mjeŠe fˇnguje nojsrogszo liczba firmˇw leasingowych a windykacyjnych we pa˝stwje, w tym nojsrogszy Ojropyjskř Leasingowy Fundusz, snajdywo Âe sam ty┐ Âed╝iba firmy American Restaurants, w˙aŠiŠela ÂeŠi KFC, Pizza Hut a Rodeo Drive. Srogř cyntrˇm farmaceutycznygo indusztryjala; US Pharmacia, Hasco-Lek, Galena, 3M, Labor, S-Lab, Herbapol.

Interesowne - Wroc˙ow, jako jÚdno s ˝řwjelu mjast we OjropyjÚ, mo zachowano a co˙y czos zalˇno wodˇm mjejsko fosa.
- Wroc˙ow mo olimpijskř Sztadyjˇn, choŠo┐ ˝ikdy ˝ř bˇ˙ orga˝izatorym Olimpjady.
- Ostrˇw Tˇmskř we Wroc˙awju je na cestach oÂwjetlˇny po Šmoku bez zapolˇne rynkˇma gazowe latar˝e.
- Mjasto mo szwarto nojsrogszo liczba mostˇw (a k˙odek) we Ojropyje, zarozki za Amsterdamym, WÚnecyjˇm a Sankt Petersburgym (przirˇwna˝ř we Polsce - Warszawa: 8 mostˇw, Krakˇw: 7 mostˇw, Wroc˙ow: 220 mostˇw).
- Wroc˙awsko Hala StuleŠo osto˙a wpisano na lista Âwjatowygo d╝ed╝ictwa UNESCO.

SYMBOL ŽLËNSKA A WROC┌AWJA
Wroc˙ow powsto˙ na wyspach otoczˇnych szerokymi wodˇma Odry a ji dop˙ywˇw. Mjasto postowjˇno odwa┐˝ř a s wizyjˇm. Woda je do czowjeka podstawˇm ┐ywobyŠo, za do mjasta dowo warta a dogodny sposˇb do transportu, kery uˇnczy uˇnygo s nowet dalÚkymi terynˇma. Žlˇnsko rozŠˇngo Âe wzdu┐ Odry, kero p˙y˝ř bez co˙ko krajina. Histroryczne gra˝ice od Žlˇnska, utrwalˇne bez wjeki a jyno kˇnsek smjy˝ane, sˇm czytelne a ˙atwo je uˇne pokozaŠ. Gra˝ice co˙křj krajiny - Dolnygo i Gˇrnygo Žlˇnska i - tworzˇm obroz, kery przipˇmino... liŠ dymbu. Odra je w uˇnym liŠu ┐y˙ˇm gˇwnˇm, a ji dop˙ywy sˇm jako ┐y˙ki boczne.

Tyn przirod˝iczy symbol krajiny - Žlˇnsko jako liŠ dymbu - bˇ˙ zwyczajowo przedstowjˇny do 1945 roku, dokÚdy ÂlˇnskoÂ, a gˇw˝ř dolnoÂlˇnskoÂ, ˝ř bˇ˙o ga˝ba mjeŠ. We wolny Polsce warto je tyn symbol prziwrˇŠiŠ, tym barzi, co to w ji gra˝icach je teroski praktycz˝ř co˙ke Žlˇnsko. WerŠi Âe ty┐, coby Wroc˙awjoki odkryli na nowo, we kerym placu na uˇnym "liŠu" je jejich mjasto, co historyczne sřrce Žlˇnska bijÚ ˝ř postrzodku gˇrnoÂlˇnskřch grubˇw, nale prawjř na Wroc˙awskym Rynku. To Wroc˙ow przeca, ˝ř KatowicÚ, UopolÚ abo Uostrawa je prowd╝iwˇm metropolijˇm od krajiny a mogymy byŠ s třgo rřchtig rad╝i!

Informacyje: Wikipedyjo

Wroc│aw
Fot. SXC 

Wroc˙ow we inkszych
jynzykach:
uaŠina - Wratislavja
polskř - Wroc│aw
czeskř - Vratislav
engelskř - Wroclaw
mjymeckř - Breslau
mad╝arskř - Boroszlˇ
italockř - Breslavia
litwickř - Vroclavas
s˙owockř - Vratislav
ruskř - "Breslavl"
ukraji˝ckř - "Vrotslav"
greckř - "Vrotslav"
serbskř - "Vroclav"
schlńsch - "Brassel"

Noblowi laureaŠi:
(lista s rokym nagrodzy˝o)
Theodor Mommsen (1902)
Philipp Lenard (1905)
Eduard Buchner (1907)
Paul Ehrlich (1908)
Gerhart Hauptmann (1912)
Fritz Haber (1918)
Frjedrich Bergius (1931)
Otto Stern (1943)
Max Born (1954)
Reinhard Selten (1994)

© SlaskiWroclaw.pl 2007-2019 | O portalu | Redakcyjo | Prˇmocyjo
   Wjyrch   Nazod