   |
Od XIV do XVIII wieku Żydzi grzebali zmarłych w innych miastach na terenie Śląska i poza jego granicami. W drugiej połowie XVIII gmina otrzymała teren na Przedmieściu Świdnickim, gdzie chowano zmarłych do 1856 roku, kiedy zamknięto cmentarz ze względu na wykupienie terenu przez Kolej Górnośląską pod budynek dyrekcji.
16 listopada 1856 roku otwarto cmentarz przy ul. Ślężnej. Teren jego był wielokrotnie powiększany, śladem czego jest obecność kilku murów, przy których umieszczono najbardziej okazałe grobowce. Z czasem zwężano alejki, aby uzyskać więcej miejsca na pochówek. Problem braku przestrzeni rozwiązano w roku 1902 tworząc na Kozanowie ostatnią żydowską nekropolię, która funkcjonuje do dziś.
Ostatecznie obiekt przy ul. Ślężnej jest czworobokiem o powierzchni 4,6 ha. W 1943 roku zamknięty cmentarz wydzierżawiło ogrodnictwo, co z pewnością uratowało obiekt przed zniszczeniem. Podczas walk o miasto nekropolia znalazła się na linii frontu i była narażona na nieustanne ostrzeliwanie. Nawet dziś zaobserwować można ślady po pociskach na niektórych grobach. Po zakończeniu wojny obiekt był notorycznie dewastowany i rozkradany. Dopiero w 1974 roku wpisany został do rejestru zabytków. Na lata 80. przypadło zabezpieczanie terenu oraz renowacja i porządkowanie kamiennych elementów. Dziś funkcjonuje on jako Oddział Sztuki Cmentarnej Muzeum Miejskiego Wrocławia.
Na cmentarzu można zobaczyć nie tylko proste macewy - typowe dla żydowskiej sztuki sepulkralnej, ale również pomniki i grobowce zbudowane w różnych stylach charakterystycznych dla XIX i XX wieku. Występują tu grobu neoklasycystyczne, neogotyckie, neorenesansowe, neobarokowe, eklektyczne i modernistyczne. Przybierają one różny kształt - baldachimów, portali, kapliczek. Niesamowitą atmosferę tego miejsca podkreśla bujna roślinność, która zdaje się być częścią kamiennych kwiatów i drzew na grobowcach.
Warto prześledzić napisy na mogiłach. Z czasem hebrajskie inskrypcje były umieszczane razem z napisami pisanymi w języku niemieckim. Ciekawie prezentuje się także datowanie umieszczane na tablicach. Niektórzy Żydzi umieszczali na grobach swoich bliskich hebrajskie nazwy miesięcy oraz rok od stworzenia świata.
Tomasz Sielicki
|
Osoby zasłużone, które spoczęły na Starym Cmentarzu Żydowskim:
Sigismund Asch - lekarz i radny miejski, Leopold Auerbach - lekarz, uczeń Jana Ewangelisty Purkyniego, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, Eduard Bielschowsky - znany wrocławski kupiec (dom handlowy przy ul. Św. Mikołaja 76), Julius Bruck - profesor medycyny, Ferdinand Julius Cohn - profesor botaniki, jako pierwszy zaliczył bakterie do królestwa roślin, współpracownik i przyjaciel Roberta Kocha, Hermann Cohn - profesor okulistyki, Louis Galewsky - założyciel wytwórni likierów, jednym z jej produktów był trunek "Breslauer Dom", Heinrich Graetz - profesor historii Uniwersytetu Wrocławskiego, autor pierwszej historii Żydów, Siegfried Haber - kupiec, ojciec Fritza Habera, laureata Nagrody Nobla, Ferdinand Lassalle - myśliciel i działacz socjalistyczny, twórca pierwszej partii robotniczej Niemiec. Clara Sachs - malarka, impresjonistka, Julius Schottlaender - właściciel dóbr ziemskich, fundator wrocławskiego Parku Południowego oraz linii konnego tramwaju prowadzącej do niego, twórca Domu Opieki Społecznej, Abraham Spiro - kantor Synagogi Pod Białym Bocianem, ojciec malarza Eugena Spiro, Auguste i Siegfried Stein - rodzice Edyty Stein, znanej jako św. Teresa Benedykta od Krzyża wybitnej myślicielki, przedstawicielki fenomenologii, zgładzonej w Oświęcimiu w 1942 roku, patronki Wrocławia oraz Europy. |
Przy pisaniu tego artykułu korzystałem z pracy pana Macieja Łagiewskiego
"Stary cmentarz żydowski we Wrocławiu" (Wydawnictwo Via Nova).