  Zwęglone figury pozostałe z prospektu organowego  Przęsło zachodnie kościoła, gdzie niegdyś znajdowały się organy |
Michael rozpoczął samodzielną pracę mając 32 lata. Pierwszym jego zleceniem były organy dla kościoła w Oleśnicy. Dzięki temu organmistrz z Wrocławia odniósł duży sukces. Otrzymywał wiele zamówień w Śląsku i poza jego granicami. W ciągu siedmiu lat wybudował aż 11 instrumentów. Pierwsze wielkie organy wykonał dla kościoła św. Mikołaja w Brzegu. Instrument organowy posiadający 52 głosy mistrz budował 6 lat.
Kolejnym dużym zleceniem były organy budowane w latach 1732 - 1736 dla kościoła klasztornego cystersów w Krzeszowie mające 2606 piszczałek i 52 rejestry (obecnie w renowacji). W latach 1741 - 1745 Michael wykonał swoje trzecie ogromne dzieło, tym razem dla kościoła św. Maurycego w Ołomuńcu. Ołomuniecki instrument, który w momencie powstania należał do największych w Europie Środkowej (3200 piszczałek), dotrwał do naszych czasów. Ostatnim, a zarazem najwspanialszym dziełem Michaela były organy dla kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu.
Wrocławska fara była od zawsze otoczona szczególną troską wśród mieszczaństwa. Wrocławianie fundowali dla niej wiele cennych dzieł sztuki, ołtarze, obrazy, naczynia liturgiczne, księgi. Dekorowali kaplice - swoje miejsca wiecznego spoczynku - nagrobkami i epitafiami. Organy Englera były skarbem największym - duszą kościoła.- były głosem Śląska.
Pracę nad instrumentem rozpoczął Engler w roku 1750. Miał wówczas już 62 lata i był bardzo doświadczonym budowniczym. Doszedł przez lata praktyki do perfekcji - jego rozwiązania do dziś budzą podziw wśród znawców organów. Cechą charakterystyczną dzieł Englera jest ich monumentalność, co doskonale widać na przykładzie we Wrocławiu i Brzegu. Każdy instrument jest indywidualny i zaprojektowany dla określonego miejsca. W kościele św. Elżbiety organmistrz dysponował ogromną przestrzenią nawy głównej. Prospekt organowy miał kilkanaście metrów wysokości, a wewnątrz poruszano się licznymi schodami i pomostami jak na okręcie. Engler dzięki znakomitej wyobraźni przestrzennej rozmieszczał poszczególne głosy organowe w taki sposób, by były słyszane w całej okazałości.
Organy w farze elżbietańskiej składały się z 3077 piszczałek (2279 metalowych, 462 drewnianych, 336 cynowych), a także z kompletu dzwonów i dwu miedzianych bębnów uderzanych przez ruchome anioły. Prospekt był polichromowany i złocony. Ozdabiały go figury aniołów, proroków Starego Testamentu oraz personifikacje Harmonii i Dysonansu. Ich autorem był znany artysta Johann Albrecht Siegwitz, którego rzeźby (Cztery Cnoty Kardynalne) można oglądać na balustradzie portalu Leopoldiny - Uniwersytetu Wrocławskiego.
Instrument powstawał 11 lat; Michael zmarł nie dokończywszy swego dzieła. Uczynili to jego syn - Gottlieb Benjamin oraz zięć - Karl Gottlieb Ziegler. Chcąc uczcić pamięć wielkiego budowniczego poświęcenie instrumentu odbyło się w dniu św. Michała we wrześniu 1761 roku. Choć prospekt reperowano po uszkodzeniach oraz przebudowywano kilka razy (ostatnie poważne zmiany wprowadzono w latach 40. XX wieku) uzyskując romantyczne brzmienie, zachowała się baza głosów barokowych wykonanych przez Englera.
A jak organy grały? "Od dźwięków najniższych, warczących, na granicy percepcji słuchu, po przenikliwie dźwięczące tony, które wykraczały poza naturalne możliwości słuchowe"- pisano. Z jednej strony posiadały dźwięk delikatny i srebrzysty, z drugiej mocny, potężny i monumentalny. Instrument był niezwykle cenionym obiektem. Należał do najwyższej klasy dzieł europejskiej sztuki budowania organów. Wraz z kościołem św. Elżbiety szczęśliwie ocalały z wojennej zawieruchy.
Niestety 9 czerwca 1976 roku świątynię dotknęła wielka tragedia. Wybuchł pożar tak potężny, że w krótkim czasie cała zachodnia część budowli razem z wieżą stanęła w płomieniach. Wrocławianie rzuciwszy obowiązki przybiegali na miejsce katastrofy i nie mogli uwierzyć, że ginie chwała Śląska. Patrzyli, jak mimo wielkiego wysiłku ekip ratunkowych i przypadkowych ludzi zabezpieczających, co tylko się dało, ogień niszczy symbol potęgi mieszczan wrocławskich. Wokół rozlegały się okrzyki i strażackie syreny; pękające okna wydawały przeraźliwy dźwięk. Słychać było syki ognia, wybuchy, kruszące się dachówki i cegły.
Niektórzy usłyszeli jeszcze coś. W pewnym momencie wszystkie piszczałki zagrały naraz. Był to ostatni akord organów Englera - akord rozpaczy i smutku. Po chwili na podłodze pozostały tylko zwęglone anioły i garstka szarej cyny...
Tomasz Sielicki
| Uwaga! Zobacz galerię zdjęć kościoła św. Elżbiety (Poszukujemy zdjęć pożaru kościoła z 1976 roku) |